Rezultati vanrednih parlamentarnih izbora u Srbiji udaljili su srpski narod od ideje „srpskog sveta” i mogućnosti da Srbija, Republika Srpska i Crna Gora jednog dana budu ujedinjene u zajedničku državu, ocenio je istoričar dr Aleksandar Raković, naučni savetnik Instituta za noviju istoriju Srbije, u intervjuu za portal srpske dijaspore u Sjedinjenim Američkim Državama „Čikago na dlanu”.

Raković je ukazao da političke snage koje posle izborne pobede Studentske liste preuzimaju odgovornost za upravljanje Srbijom nisu tokom prethodnog perioda pokazale interesovanje za koncept jedinstvenog i nedeljivog srpskog naroda. Prema njegovoj oceni, pitanje nacionalnog jedinstva bilo je potisnuto u korist okupljanja što šireg političkog fronta čiji je osnovni cilj bio smena vlasti Aleksandra Vučića.

„Nažalost, izborni rezultati udaljili su nas od ideje 'srpskog sveta' i težnje da Srbija, Republika Srpska i Crna Gora čine jednu državu”, naveo je Raković, ocenjujući da se posle višegodišnjeg jačanja srpskih nacionalnih veza sada otvara razdoblje političke neizvesnosti.

On je podsetio da je od litija u Crnoj Gori do nedavnih političkih promena postojalo snažno osećanje srpskog zajedništva, zasnovano na nastojanju da se dodatno povežu Srbija, Republika Srpska i Srbi u Crnoj Gori. Međutim, kako je primetio, tokom dvogodišnjih protesta u Srbiji nije bilo vidljivih naznaka da njihovi organizatori u svoj politički program uključuju pitanje srpskog nacionalnog jedinstva.

Kao jedan od razloga za takvo opredeljenje naveo je saradnju protestnog pokreta sa političkim strukturama iz Novog Pazara i drugih sredina sa bošnjačkom većinom. Raković smatra da bi naglašavanje srpskog nacionalnog programa otežalo okupljanje različitih političkih i društvenih grupa protiv dotadašnje vlasti.

U tom kontekstu osvrnuo se i na tekst zagrebačkog profesora Aleksandra Maršavelskog, objavljen u listu „Danas”, u kojem se, prema Rakovićevom tumačenju, čak i prisustvo profesora Mila Lompara posmatra kao moguća prepreka pridobijanju glasova nacionalnih manjina.

„Očigledno je da oni koji su osmislili model obaranja vlasti nisu imali na umu širi srpski nacionalni okvir. Kako će se ponašati kada preuzmu vlast, ostaje da se vidi, ali nisam optimista”, poručio je Raković.

Pritisci na patrijarha Porfirija i mogućnost novih litija

Poseban deo intervjua za „Čikago na dlanu” bio je posvećen položaju Srpske pravoslavne crkve i napadima na njeno rukovodstvo, pre svega na patrijarha Porfirija. Raković smatra da je SPC tokom svoje istorije prolazila kroz daleko teža iskušenja, ali da intenzitet negativne kampanje protiv patrijarha na društvenim mrežama predstavlja pojavu bez presedana.

On je ocenio da ni u komunističkom razdoblju, posebno posle 1952. godine, kada su tadašnje vlasti verovale da su Crkvu potisnule na društvenu marginu, nisu postojali tako oštri i rasprostranjeni javni napadi na poglavara SPC.

Prema njegovim rečima, mediji bliski blokadnom pokretu usmerili su značajan deo kritika upravo na crkveno rukovodstvo, nastojeći da stvore utisak opšteg društvenog saglasja u osudi patrijarha.

Raković je naglasio da patrijarh Porfirije, po njegovom mišljenju, nije dao povod za takve napade, već da je Crkvu vodio dostojanstveno, odgovarajući na kritike uzdržano i nastojeći da sačuva njeno jedinstvo.

„On nije izazvao te napade. Oni proizlaze iz agende onih koji žele da destabilizuju našu državu, društvo i samu Crkvu”, ocenio je istoričar, dodajući da u kontinuitetu pritisaka prepoznaje nameru da se dodatno oslabi unutrašnje jedinstvo SPC.

Govoreći o mogućnosti organizovanja novih litija, po ugledu na one koje su održavane u Crnoj Gori u vreme vlasti Demokratske partije socijalista, Raković je naveo da bi takav oblik javnog okupljanja mogao ponovo da se pojavi ukoliko nove vlasti u Srbiji pokušaju da se mešaju u kadrovska pitanja Srpske pravoslavne crkve.

On je precizirao da je takva mogućnost za sada hipotetička, ali je naglasio da bi otvoreno političko mešanje u unutrašnja pitanja Crkve moglo da dovede do reakcije vernika slične onoj u Crnoj Gori.

„Ukoliko Srpska pravoslavna crkva zaista bude ugrožena, odbrana svetinja neizbežno će biti organizovana i u Srbiji, po uzoru na Crnu Goru”, poručio je Raković.

Povratak kadrova Demokratske stranke i budućnost SNS-a

Osvrćući se na politički sastav buduće vlasti, Raković je ocenio da se kroz nove političke okolnosti na državnu scenu vraćaju kadrovi i organizacione strukture nastale iz nekadašnje Demokratske stranke, ne isključujući ni mogućnost njihovog ponovnog objedinjavanja.

On je naveo da ti politički krugovi imaju iskustvo u upravljanju državom, što smatra prednošću u odnosu na potpuno neiskusne kadrove, ali je naglasio da tek predstoji da se vidi kakvu će unutrašnju i spoljnu politiku voditi.

Raković, međutim, ne smatra da su nekadašnji funkcioneri Demokratske stranke, koji su tokom prethodnih godina prešli u Srpsku naprednu stranku, imali presudnu ulogu u događajima koji su doveli do izbornog poraza SNS-a.

Prema njegovom mišljenju, naprednjaci su tokom vladavine prihvatili model okupljanja širokog spektra političkih i društvenih grupa, zbog čega stranka nikada nije do kraja izgradila čvrst ideološki profil. Posle gubitka vlasti, smatra on, otvara se mogućnost da SNS preciznije definiše svoje političko opredeljenje, pri čemu će odlučujuću ulogu imati Aleksandar Vučić.