Devet dana od početka rata, vlast u Iranu i dalje stoji – režim nije pao i još uvek, barem delimično, drži kontrolu nad državom.

Masovni protesti na ulicama još nisu izbili, jer opozicione grupe čekaju da vide hoće li Sjedinjene Američke Države ostati dosledne kursu protiv Teherana. Naglo povlačenje Vašingtona moglo bi da ostavi demonstrante bez zaštite i potpuno izložene ostatku državnog aparata.

Zbog toga se postavlja ključno pitanje: zašto režim nije kolabirao nakon ubistva vrhovnog vođe Ali Khamenei prvog dana sukoba, kao što se dogodilo u državama poput Libya, Syria ili Iraq?

Odgovor leži u specifičnoj i složenoj strukturi vlasti u Iranu, koja je formirana nakon Iranian Revolution. Taj sistem je namerno osmišljen tako da opstane i pod spoljnim pritiscima i u slučaju unutrašnjih kriza.

Drugim rečima, režim nije vezan samo za jednu osobu. Čak i ubistvo vrhovnog vođe ne znači automatski i pad sistema, jer je moć raspoređena između više institucija koje i dalje funkcionišu.

Vrhovni vođa

Vrhovni vođa predstavlja najviši politički i verski autoritet u državi – funkciju koja postoji od revolucije 1979. godine.

Na toj poziciji nalazi se visoki islamski klerik, kojeg bira Skupština eksperata, telo sa 88 članova. Mandat je doživotan, a vrhovni vođa ima ogromna ovlašćenja: odobrenje za imenovanje šefova obaveštajnih službi, vojske i ključnih državnih struktura.

U modernoj istoriji Irana postojala su samo dva vrhovna vođe: Ruhollah Khomeini i Ali Khamenei.

Skupština eksperata

Skupština eksperata je telo koje bira vrhovnog vođu i trenutno radi na izboru njegovog naslednika.

Iako teorijski može i da smeni vrhovnog vođu ukoliko se proceni da nije sposoban za funkciju, u praksi se to gotovo nikada ne dešava.

Veće čuvara

Jedna od najuticajnijih institucija u zemlji je Veće čuvara.

Ono ima 12 članova – šest islamskih klerika koje bira vrhovni vođa i šest pravnika koje postavlja parlament. Njihov zadatak je da proveravaju zakone koje donosi parlament i utvrde da li su u skladu sa islamskim pravilima.

Osim toga, odlučuju i ko može da se kandiduje na izborima, čime imaju ogroman uticaj na politički život Irana.

Pravosuđe

Pravosudni sistem vodi glavni sudija koji dolazi na funkciju uz odobrenje vrhovnog vođe.

Ova institucija nadgleda sudove, bira tužioce i tumači strogi islamski zakon, što joj daje snažan uticaj na društvo i politički sistem.

Predsednik

Predsednik države bira se na mandat od četiri godine i zadužen je za vođenje vlade, imenovanje ministara i predlaganje državnog budžeta.

Tu funkciju trenutno obavlja Masoud Pezeshkian. Kao i kandidati za parlament, i predsednički kandidati moraju da dobiju odobrenje Veća čuvara.

Veće za izvodljivost

Ovo telo ima savetodavnu ulogu prema vrhovnom vođi i može da posreduje u sporovima između parlamenta i Veća čuvara.

Vojska Irana

Redovna vojska Irana, poznata kao Arteš, postoji još od vremena monarhije i njena osnovna funkcija je zaštita državnih granica.

Islamska revolucionarna garda (IRGC)

Mnogo uticajniju ulogu ima Islamic Revolutionary Guard Corps, osnovana posle revolucije jer Ruhollah Khomeini nije verovao regularnoj vojsci.

IRGC odgovara direktno vrhovnom vođi i ima zadatak da štiti Islamsku republiku.

Tokom osmogodišnjeg rata između Iran i Iraq, ova struktura je značajno ojačala i proširila svoje sposobnosti. Danas kontroliše i Basidž miliciju, poznatu po brutalnom gušenju protesta, kao i Kuds snage koje vode operacije u inostranstvu i sarađuju sa regionalnim saveznicima poput Hamas, Hezbollah i Houthis.

IRGC je danas jedna od najtvrđih i najuticajnijih sila u Iranu – bogata, politički moćna i ključna u procesu izbora novog vrhovnog vođe.

U slučaju smrti vrhovnog vođe, kao što je sada situacija, funkciju privremeno preuzimaju predsednik države, glavni sudija i jedan član Veća čuvara, koji zajedno obavljaju njegove nadležnosti dok se ne izabere naslednik.