Dok su neki nazivi povezani sa istorijskim ličnostima i starim zanatima, drugi se prenose kroz narodno predanje, pa je teško razdvojiti činjenice od legendi.

Od sela Nevada kod Gornjeg Milanovca, preko Sladaje i Vraćevšnice, pa sve do beogradskih naselja, brojni toponimi kriju zanimljive priče koje se i danas prepričavaju.

Nevada: Dve priče o poreklu imena

Selo Nevada u okolini Gornjeg Milanovca poznato je po neobičnom nazivu, za koji se vezuju dve različite verzije nastanka.

Prema jednoj narodnoj legendi, ime je nastalo nakon susreta čobana i kralja, a neobična rečenica koju je vladar navodno izgovorio ostala je upamćena kao objašnjenje naziva sela.

Druga verzija je znatno jednostavnija: za razliku od stanovnika okolnih mesta, čiji su se životi povezivali sa rudarstvom, meštani navodno nisu vadili rudu iz zemlje. Ipak, ove priče treba posmatrati kao predanja, a ne kao potvrđene istorijske činjenice.

Sladaja: Legenda o lepoj devojci

Za selo Sladaju kod Despotovca vezuje se priča o devojci po imenu Slada, u koju se, prema predanju, zaljubio despot Stefan Lazarević.

Legenda kaže da je na putu ka manastiru Manasiji devojku ujela zmija i da je tu preminula. Njeno ime navodno je ostalo sačuvano u nazivu sela.

Vraćevšnica: Povratak ratnika iz boja

Ime Vraćevšnice povezuje se sa predanjem o ratnicima koji su se vratili iz Kosovskog boja. Prema priči, Radič Postupović podigao je manastir u znak zahvalnosti Bogu što su se njegovi ratnici vratili živi i zdravi.

Sa susednom Crnućom povezuje se suprotna priča – prema legendi, njeni ratnici nisu se vratili iz boja, pa je naziv sela postao simbol tuge.

Zabava: Mesto čije ime zvuči kao poziv na veselje

Zabava je zaseok sela Radanovci, smešten u planinskom predelu između Povlena i Maljena, nedaleko od Kosjerića. Okružuju ga šume, livade i pašnjaci, a kroz ovaj kraj protiče i reka Zabavica.

Prema jednom tumačenju, naziv mesta potiče upravo od imena reke.

Neobični nazivi u okolini Trstenika i Kruševca

Za nazive poput Zlatava, Razbojne i Ćelija vezuju se priče o zlatu, razbojnicima i starim putevima. Prema jednom predanju, u Počekovini je Karađorđe navodno zatražio da se vrate do „onih sto panjeva“, što se povezuje sa nazivom susedne Stopanje.

Ipak, ovakva objašnjenja treba uzeti sa rezervom jer narodne priče nisu uvek potvrđene istorijskim izvorima.

Beograd: Imena naselja koja imaju svoju priču

I prestonica krije zanimljive tragove prošlosti u nazivima svojih naselja.

  • Dorćol – naziv potiče od turskog izraza za raskrsnicu četiri puta.

  • Čukarica – ime se povezuje sa Stojkom Čukarom i njegovom drumskom mehanom.

  • Zvezdara – naziv je povezan sa opservatorijom i zvezdarnicom.

  • Zeleni venac – prema poznatom objašnjenju, ime potiče od kafane čiju je baštu krasio zeleni venac.

  • Konjarnik – naziv se povezuje sa nekadašnjim uzgojem i čuvanjem konja.

  • Košutnjak – ime je dobio po košutama koje su nekada živele u ovom šumovitom području.

  • Vračar – postoji više tumačenja porekla imena, od narodnih priča o vračanju do veze sa rečju „vrač“.

  • Medaković – ime je povezano sa novinarom Miloradom Medakovićem.

Užice: Četiri priče o poreklu imena

Užice se u istorijskim dokumentima pominje još u 14. veku, ali se o poreklu njegovog imena i danas navode različita tumačenja.

Jedna legenda povezuje naziv sa žicom kojom su navodno bili ograđivani zatvorenici u vreme turske vlasti. Druga govori o užadima koja su se izrađivala u ovom kraju, dok treća pripoveda o trgovcu koji je žicom zaštitio svoju radnju od lopova.

Međutim, kao verovatnije objašnjenje često se navodi geografsko poreklo: naziv bi mogao biti povezan sa uskim i izduženim njivicama uz reku, koje su nazivane „užice“.

Subotica: Ime koje ima više mogućih objašnjenja

Subotica se na mađarskom naziva Szabadka, a taj naziv se povezuje sa rečju szabad, koja znači „slobodan“. Ipak, poreklo srpskog imena grada nije sasvim razjašnjeno, pa postoje različita tumačenja njegovog nastanka.

Ovakvi primeri pokazuju koliko se istorija, jezik i narodna mašta prepliću u nazivima mesta. Neka objašnjenja imaju uporište u istorijskim izvorima, dok su druga sačuvana prvenstveno kroz legende koje se prenose sa generacije na generaciju.