Smrt zaustavlja rad srca, a samim tim prestaje i cirkulacija krvi kroz telo. Organi više ne dobijaju kiseonik i hranljive materije koje su im neophodne za funkcionisanje, pa vrlo brzo počinju složene promene koje vode ka razgradnji tkiva.

Proces ne izgleda isto u svim slučajevima. Na brzinu promena utiču temperatura, vlaga, dostupnost kiseonika, način na koji je telo položeno ili sahranjeno, kao i prisustvo mikroorganizama i insekata.

Šta se događa u prvim satima?

Nakon prestanka rada srca dolazi do niza fizioloških i hemijskih promena. Ćelije ostaju bez kiseonika i postepeno prestaju da funkcionišu, a naročito brzo stradaju tkiva kojima je kiseonik neophodan u velikoj količini, poput mozga.

Jedna od poznatih promena je mrtvačka ukočenost (rigor mortis). Mišići se nakon određenog perioda ukoče, a zatim se ukočenost postepeno povlači kako se strukture u tkivima dalje razgrađuju.

Bakterije pokreću razgradnju

Nakon smrti prestaje rad imunog sistema, pa mikroorganizmi koji su tokom života deo normalne mikroflore više nisu pod kontrolom organizma.

Bakterije iz digestivnog trakta mogu se proširiti na druga tkiva i učestvovati u procesu razgradnje. Pri tome nastaju različita jedinjenja i gasovi, zbog čega telo vremenom može da se nadima, menja boju i gubi meka tkiva.

Ovaj proces poznat je kao truljenje odnosno raspadanje (putrefakcija) i predstavlja prirodan deo razgradnje tela.

Okruženje može značajno da promeni brzinu raspadanja

Ne postoji jedno pravilo koje određuje koliko brzo će se telo razgraditi. Spoljašnji uslovi imaju veliki uticaj.

U suvim i toplim uslovima, naročito kada je dostupnost vlage ograničena, može doći do isušivanja tkiva i prirodne mumifikacije.

Sa druge strane, u vlažnim sredinama sa malo kiseonika, telesne masti mogu hemijskim procesima da se pretvore u čvrstu, voštanu materiju poznatu kao adipocir, odnosno mrtvački ili grobljanski vosak. Takva promena može usporiti dalju razgradnju određenih delova tela.

Na proces utiču i temperatura, dubina i način sahranjivanja, vrsta zemljišta i dostupnost insekata.

Posle više godina ostaju uglavnom kosti

Kako se meka tkiva postepeno razgrađuju, skelet postaje sve izraženiji. Kosti su otpornije od većine drugih delova tela, ali ni one nisu neuništive.

Vremenom mogu da postanu porozne, da se krune i da se pod uticajem vlage, zemljišta, mikroorganizama i drugih faktora postepeno raspadnu.

Ipak, pojedini delovi skeleta mogu opstati veoma dugo, naročito u povoljnim uslovima.

Zubi mogu da prežive hiljadama godina

Među najotpornijim delovima ljudskog tela nalaze se zubi, a posebno njihova gleđ. Ona je izuzetno mineralizovana i spada među najtvrđa tkiva u ljudskom organizmu.

Zbog svoje otpornosti, zubi se često pronalaze na arheološkim nalazištima i predstavljaju veoma vredan izvor informacija o ljudima koji su živeli pre više hiljada godina.

Iz analize zuba i zubnih ostataka istraživači mogu da dobiju podatke o ishrani, određenim bolestima, životnim navikama i poreklu pojedinca, dok savremene metode analize mogu pružiti i informacije o starosti i drugim karakteristikama.

Zato zubi nisu samo jedan od poslednjih delova tela koji mogu da opstanu nakon smrti – oni su za arheologe i antropologe i svojevrsni zapis o životu čoveka iz prošlosti.

Ipak, tvrdnju da zubi mogu biti „savršeno očuvani“ desetinama hiljada godina treba uzeti s rezervom: njihovo očuvanje zavisi od konkretnih uslova u kojima su se nalazili.