Manastir Ostrog jedan je od najpoznatijih pravoslavnih svetinja i mesta hodočašća na Balkanu. Njegov izgled, položaj u gotovo nepristupačnim stenama i priča o Svetom Vasiliju Ostroškom poznati su i ljudima koji nikada nisu posetili ovo mesto.

Ipak, istorija Ostroga počinje mnogo pre nastanka manastira kakav danas poznajemo. Tragovi njegovog imena sežu najmanje do 15. veka, dok se u ostroškim stenama duhovni život odvijao i pre dolaska Svetog Vasilija.

Ime Ostrog postojalo je vekovima pre manastira

Prema podacima objavljenim na zvaničnom sajtu Manastira Ostrog, najstariji poznati pomeni Ostroga kod Onogošta, današnjeg Nikšića, nalaze se u poveljama napuljskog kralja Alfonsa V iz 1444. i 1454. godine.

To znači da je naziv Ostrog postojao više od dva veka pre nego što je izgrađen Gornji manastir.

Ime se, dakle, nije pojavilo sa manastirom, već je već bilo povezano sa ovim područjem i njegovom istorijom.

Na ovom prostoru nekada je postojalo utvrđenje

U blizini današnjeg manastira nalazio se Ostrog-grad, staro utvrđenje čiji se ostaci povezuju sa lokalitetom Gradac.

Prema istorijskim podacima koje navodi manastir, utvrđenje je tokom različitih perioda imalo ulogu pograničnog uporišta. Vremenom je razoreno, ali njegovo ime nije nestalo.

Nastavilo je da živi kroz naziv planine, a kasnije je postalo sastavni deo imena manastira koji će postati jedno od najpoznatijih pravoslavnih svetilišta na Balkanu.

Šta znači reč „Ostrog“?

Zanimljivo je i poreklo samog naziva.

Kako se navodi na zvaničnom sajtu manastira, ime „Ostrog“ povezuje se sa starijim oblikom reči „oštar“, odnosno „ostr“ ili „ostri“.

Takva reč mogla je da označava nešto oštro, poput kraja, roga ili ugla, ali i planinski vrh.

Kada se pogleda strma i stenovita Ostroška greda, ovakvo tumačenje dobija jasnu geografsku vezu sa samim izgledom prostora.

Naziv Ostrog zabeležio je i dubrovački istoričar Mavro Orbin u svom delu „Kraljevstvo Slovena“, objavljenom 1601. godine.

Monasi su ovde živeli i pre Svetog Vasilija

Još manje poznat deo istorije jeste činjenica da Sveti Vasilije Ostroški nije bio prvi monah koji je u ovim stenama pronašao duhovno utočište.

Pre njegovog dolaska u 17. veku, u pećinama Ostroških greda već su boravili monasi i isposnici.

Među njima se posebno pominje Prepodobni Isaija od Onogošta, koji se prema crkvenom i narodnom predanju podvizavao upravo na ovom području.

U pećinskom prostoru u kojem su raniji isposnici živeli i molili se kasnije je nastao Gornji manastir.

Dolazak Svetog Vasilija menja istoriju Ostroga

Sredinom 17. veka u Ostrog dolazi Sveti Vasilije, mitropolit zahumsko-hercegovački.

Njegov život i podvizavanje zauzimaju posebno mesto u istoriji ovog svetilišta, a njegovo ime će vremenom postati neraskidivo povezano sa Ostrogom.

Gornji manastir podignut je u stenama 1665. godine, na prostoru koji je i ranije imao duhovnu funkciju.

Tako je mesto koje je već imalo dugu istoriju dobilo novi značaj, a Ostrog je počeo da se razvija kao duhovno središte koje će vekovima kasnije posećivati vernici iz različitih krajeva.

Od starog grada do poznatog svetilišta

Istorija Ostroga zato ima nekoliko slojeva koji se nadovezuju jedan na drugi.

Najpre se na ovom prostoru pominje staro utvrđenje, čije ime je ostalo sačuvano kroz vekove. U stenama su se potom podvizavali monasi i isposnici, da bi u 17. veku ovde nastao Gornji manastir i sa njim bila snažno povezana uspomena na Svetog Vasilija Ostroškog.

Samo ime Ostrog, međutim, mnogo je starije od manastira. Njegovi najstariji poznati pisani pomeni vode najmanje do prve polovine 15. veka.

Od nekadašnjeg Ostrog-grada danas je sačuvano malo tragova, ali je ime opstalo. Danas ga nose planina i manastir koji je postao jedan od najprepoznatljivijih simbola ovog dela Balkana.